السيد الطباطبائي ( مترجم : شيروانى )
167
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى )
است ، ابتداء ايجاد كرد ، درحالىكه چنين چيزى محال است . دليل ملازمهء مذكور [ بين امكان اعادهء معدوم و امكان ايجاد ابتدايى مماثل شىء ] آن است كه امور مشابه حكمشان يكسان است ، اگر چيزى نسبت به يكى از آنها ممكن يا ممتنع باشد ، نسبت به ديگرى نيز همان حكم را خواهد داشت . و [ از طرف ديگر ، ] بين آنچه مشابه با « شىء » موردنظر ، ايجاد ابتدايى مىشود و آنچه اعاده شدهء آن است ، هيچ فرقى وجود ندارد ، چراكه هردو از هر جهت همانند آن « شىء » موردنظرند . اما دليل اينكه ايجاد ابتدايى مماثل آن را محال دانستيم آن است كه اگر دو چيز كه در همهء خصوصيات همسانند ، موجود شوند ، هيچ فرقى باهم نخواهند داشت ، و اين يعنى آنكه چند چيز از همان جهت كه چند چيزند ، يك چيز باشند ، و اين محال است . دليل دوم بر امتناع اعادهء معدوم از دو مقدمهء تشكيل شده كه هريك بايد جداگانه اثبات شود تا استدلال تام و كامل گردد . اين دو مقدمه عبارتند از : مقدمهء نخست : اگر بتوان « الف » را پس از معدوم شدن با حفظ همهء خصوصياتش دوباره به وجود آورد ، بايد بتوان همزان با وجود « الف » چيزى را كه از هر جهت شبيه « الف » است و در تمام خصوصيات با آن برابر است ، به وجود آورد . مقدمهء دوم : نمىتوان همزمان با وجود « الف » چيزى را كه در همه خصوصيات با آن برابر باشد ، به وجود آورد . نتيجهء اين دو مقدمه آن است كه : نمىتوان « الف » را پس از معدوم شدن با حفظ همه خصوصياتش دوباره به وجود آورد . يعنى اعادهء معدوم محال است . تبيين مقدمهء نخست : حاصل اين مقدمه آن است كه اگر معاد « الف » - كه نامش را « ب » مىگذاريم - ممكن الوجود باشد بايد مماثل « الف » - كه نامش را « ج » مىنهيم - نيز ممكن الوجود باشد . دليل اين ملازمه آن است كه « ب » و « ج » هردو مماثل يكديگرند ، زيرا بنابر فرض ، هردو از هر جهت مماثل و شبيه « الف » هستند و اگر ما دو چيز داشته باشيم كه هر دوى آنها از هر جهت مساوى و همانند شىء سومى